Tuyển dụng trọn đời kiểu Nhật: Lợi hay hại?

Tháng 6 năm nay sẽ là mốc đánh dấu 1 năm cho công việc đầu tiên của tôi tại Nhật Bản. Tôi được tuyển dụng ngay khi vừa tốt nghiệp đại học  – một bước chuyển đột ngột đến với nền văn hóa doanh nghiệp Nhật đã từ lâu nổi danh với chính sách tuyển dụng trọn đời. Chính sách này cùng với nenkou jyoretsu 年功序列– cơ chế trả lương theo thâm niên (một cơ chế ưu đãi nhân viên theo số năm làm việc tại công ty) được coi là dấu ấn đặc trưng của các công ty truyền thống Nhật Bản. Tuy vậy, cơ chế tuyển dụng này đang nhận được khá nhiều ý kiến dư luận trong những năm gần đây.

3ouxbEaCQsQW So với nước tôi, tôi thậm chí không thể tưởng tượng ra một cơ chế như vậy tại Nhật, đặc biệt là giữa các nhân viên văn phòng. Một đồng nghiệp của tôi đã nói rằng, các nhân viên Nhật coi công ty là gia đình đầu tiên của mình và sống chết với công việc, hay sống vì công việc. Điều này hoàn toàn khác biệt với các nước và nếu tôi không nhầm thì khác với cả tư duy phương Tây nữa. Những công ty như công ty của tôi tuyển dụng các sinh viên mới tốt nghiệp và giữ họ làm việc cho đến khi nghỉ hưu với chế độ “bảo đảm việc làm” tuyệt đối, trừ khi nhân viên phạm tội hình sự. Trong khi đó, một anh bạn của tôi làm việc cho công ty British Petroleum tại Anh đã phải nghỉ việc khi công ty này công bố cắt giảm lao động trong năm nay. Rõ ràng nhân viên ngoại quốc thường là nạn nhân đầu tiên của những vụ cắt giảm như vậy, nhưng ở Nhật thì khác. Tôi là một “nhân viên lâu dài” của công ty tôi và vì thế, tôi nhận được các lợi ích y như các đồng nghiệp người Nhật khác, không hơn không kém. Tuy nhiên, do bản chất năng động của nền kinh doanh hiện đại, liệu chế độ tuyển dụng trọn đời có thực sự khả thi, bất chấp từ quan điểm của người lao động hay người tuyển dụng lao động hay không? Một người bạn của tôi từng làm 22 năm trong một công ty FMCG (nhóm hàng tiêu dùng nhanh) của Ý tại Ấn Độ đã chuyển công việc khi nhận ra khả năng phát triển của mình bị chững lại. Tương tự, anh rể của tôi cũng đã từ bỏ các ưu đãi tại công ty tư vấn Ấn Độ sau 7 năm làm việc do bất mãn cao độ để gia nhập một công ty đầu tư Mỹ. Tôi chắc rằng phần lớn mọi người đều hiểu được những chuyện như thế! Động cơ duy nhất của kinh doanh là nhằm tạo ra lợi nhuận và Nhật Bản hiện đang ngày càng tụt hậu chính do nỗi ám ảnh phải giữ lượng nhân viên thừa, thậm chí đôi khi là vô lý, trong bảng lương. Một đồng sự người Ấn Độ của tôi với nhiều kinh nghiệm làm việc quốc tế đã nêu cao chính sách “hire and fire” (tuyển dụng và sa thải) của Mỹ. Theo anh ta, điều cốt yếu là phải giữ được cán cân lao động thăng bằng. Tại Ấn Độ, rất nhiều sinh viên tốt nghiệp đại học thu thập kinh nghiệm làm việc tại một công ty rồi sau đó tiếp tục theo học bằng cấp quản lý trong trường kinh tế. Vì vậy, ý tưởng tuyển dụng trọn đời bị chối bỏ ngay từ trong trứng nước. Cuối cùng, nguyên nhân cấp bách để lo ngại cho Nhật Bản là luật bất thành văn này không chỉ giới hạn trong các công ty truyền thống mà còn lan sang cả các thương hiệu quốc tế có tiếng như Nissan Motors và NEC Corp. Không có gì phải nghi ngờ bản chất hệ thống tuyệt đối của văn hóa làm việc Nhật Bản. Tuy  nhiên, khi các công ty phát triển ra toàn cầu thì họ sẽ phải chọn các thông lệ kinh doanh quốc tế để có thể giữ tính cạnh tranh. Nhật Bản hiện vẫn là một trong những nguồn vốn trí tuệ hàng đầu thế giới, nhưng để duy trì được điều này thì Nhật sẽ phải cởi bỏ những chiếc cùm lâu đời của mình. Bây giờ người ta cần các phương pháp tiếp cận chuyên nghiệp hơn là các luật lệ tâm lý ứng xử. Trung Quốc đã vượt qua được rào cản này để trở thành nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới. Nước khác có thể cũng không ở sau quá xa. Việt SSE: Sưu tầm
Xem thêm bài viết liên quan
Xem thêm các chủ đề: , ,

Bài viết cùng danh mục