Ranshu Yano: Nghệ nhân nhuộm chàm truyền thống Nhật Bản – Phần 1

Tỉnh Tokushima nằm trên đảo Shikoku của Nhật Bản là nơi ra đời của nghệ thuật nhuộm vải truyền thống Nhật Bản – kỹ thuật nhuộm chàm Aizome. Sau khi nhuộm xong, vải có màu chàm rất đặc trưng. Kỹ thuật nhuộm này ra đời vào thời kỳ Edo cách đây vài trăm năm.

Ngày nay, ở Nhật, chỉ có một vài người còn nắm giữ kỹ thuật nhuộm chàm truyền thống này, trong số đó có anh Ranshu Yano. Anh được xem là bậc thầy về nhuộm chàm Aizome. Anh Ranshu Yano dựa vào các giác quan của mình để kiểm tra màu nhuộm. Không chỉ dùng mắt, thậm chí, anh còn nếm cả dung dịch nhuộm. Kỹ thuật nhuộm vải của anh không khác gì so với kỹ thuật nhuộm có cách đây cả thế kỷ.

Kỹ thuật nhuộm vải Aizome tạo cho sản phẩm có màu xanh chàm đặc trưng

Người ta sử dụng lá của cây tràm để làm thuốc nhuộm trong kỹ thuật nhuộm vải Aizome. Vải Aizome được đánh giá là loại vải nhuộm đẹp và rất bền màu. Hiện nay, toàn bộ quá trình pha thuốc nhuộm được anh Ranshu làm theo đúng nguyên tắc truyền thống. Nguyên liệu làm màu nhuộm hoàn toàn có nguồn gốc từ thực vật và các công đoạn nhuộm đều được làm thủ công. Sau khi nhuộm xong, vải sẽ có một màu chàm rất đẹp. Nó không quá tối mà cũng không quá sáng.

Trước tiên, anh Ranshu cho thuốc nhuộm sukumo vào trong lu có chứa nước kiềm, tiếp tục cho thêm vôi sống và rượu sa-kê vào lu để tạo ra dung dịch nhuộm. Dùng cây khuấy đều dung dịch này nhiều lần trong ngày, mỗi lần cách nhau 5 giờ đồng hồ, để trộn các chất lại với nhau.

Dung dịch nhuộm được khuấy đều nhiều lần trong ngày

Phương pháp kiểm tra màu nhuộm của anh Ranshu rất đặc biệt. Anh tận dụng 5 giác quan của mình để kiểm tra, từ việc nhúng tay vào thùng thuốc nhuộm cho đến nếm thử. Khi bề mặt dung dịch trong thùng chứa tạo thành một lớp bọt dày, đó là lúc bột chàm lên men. Lớp bọt nổi lên trông giống hình ảnh của bông hoa nên nó còn được gọi là hoa chàm. Anh Ranshu cho biết, khi nào thùng thuốc nhuộm có những hoa chàm thì màu nhuộm đã đạt yêu cầu.

Dung dịch thuốc nhuộm thay đổi không ngừng. Vì vậy, nghệ nhân nhuộm chàm phải theo dõi mỗi ngày bằng cách kiểm tra màu sắc của hoa chàm.

Kỹ thuật nhuộm chàm của anh Ranshu được xem là độc đáo và không ai có thể sánh bằng. Hoa văn trên sản phẩm nhuộm Aizome của anh Ranshu rất độc đáo và tinh tế, màu của vải nhuộm chàm càng đậm hơn theo năm tháng. Ngay cả khi trải qua nhiều thế kỷ, màu chàm trên các bộ Kimono nhuộm theo các phương pháp truyền thống của Nhật Bản vẫn không phai màu.

Nguyên liệu tạo nên thuốc nhuộm chính là lá chàm. Gói lá chàm đã lên men được gọi là thuốc nhuộm sukumo. Từ khi thu hoạch cho đến khi mang ra sử dụng, lá chàm được để lên men trong 6 tháng.

Công đoạn làm thuốc nhuộm chàm được thực hiện như sau. Người ta xắt lá chàm ra thật nhỏ và cho vào kho. Ngoài lá chàm, nước là thành phần không thể thiếu, góp phần tạo ra loại thuốc nhuộm màu xanh nổi tiếng của Nhật Bản. Nước giữ vai trò quan trọng giúp lá chàm lên men. Người ta dùng nước tưới đều lên toàn bộ phần lá chàm đã được xắt nhỏ. Nước cùng với độ ẩm trong phòng chứa khiến lá chàm bắt đầu lên men và sản sinh ra nhiệt. Nhiệt độ để lá chàm lên men thích hợp nhất là khoảng 65 độ C. Độ nóng này luôn được giám sát cẩn thận. Để giữ ổn định lượng nhiệt cần thiết, lá chàm thường xuyên được trộn đều bằng thủ công.

Sưu Tầm

Xem thêm bài viết liên quan
Xem thêm các chủ đề: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Bài viết cùng danh mục