Dịp tết trung thu của Nhật Bản

Nếu bạn nào vào được box này, nhìn thấy bài viết này của tớ, và kêu lên :” Trời ạ, trùng topic rồi, phải xem rồi bảo mod chuyển” thì hãy bình tĩnh và đọc nốt đi nhé..Qua một hồi lòng vòng dạo box tiếng nhật mình, tớ vớ được bài Ngắm trăng ở Nhật Bản được viết từ Ichinews. Sau khi đọc xong, tớ thấy khó hiểu vì sao họ không viết kĩ về lễ hội rất hay này.Dù sao hiểu biết của tớ cũng kha khá, nên tớ viết bài này cho các bạn. Mở đầu về dịp tết trung thu của Nhật Bản Trước khi đọc được bài viết này, đừng bạn nào nghĩ trung thu nước nào cũng giống nước nào nhé….Không giống đâu ạ, với các nước Châu Á, Trung Thu Nhật Bản là một lễ hội vô cùng khác biệt đấy nhé.

Trung thu ở Việt Nam mình được tổ chức chỉ một lần duy nhất vào ngày 15-8 âm lịch ( Ừhm, sống đến tuổi này rồi mà tớ thực sự vẫn chưa nhớ được trung thu mình vào ngày nào.Nên có sai thì cũng…. góp ý giúp tớ).Còn Trung thu Nhật Bản thì khác, nó được tổ chức những hai lần mỗi năm cơ đấy. Trung thu ở Nhật Bản được tổ chức vào hai lần mỗi năm.Lần đầu tiên được gọi là Zyuyoga.Zyuyoga gắn liền với phong tục ngắm trăng Otsuki-mi.Cá nhân tớ cho rằng, Zyuyoga và Otsuki-mi không khác gì nhau cả, nên tớ sẽ tập trung giới thiệu vào Otsuki-mi.Lần thứ hai tổ chức là Zyusanya.Theo tớ biết thì hai lần tổ chức đều không có sự khác biệt gì mấy, nên tớ sẽ tập trung giới thiệu vào một lần thôi, là lễ cơ bản nhất : Otsukimi.
OTSUKIMI – Trung thu Nhật Bản
Otsukimi, ( お月見 ) còn được gọi là tsukimi (月见), dịch theo nghĩa đen là ngắm- trăng ( Tsuki là trăng, mi là ngắm, nhìn đó ^^ ).Lễ hội này được ra đời nhằm tôn vinh mặt trăng trong mùa thu, mùa có thể nói là trăng được tròn nhất.Otsukimi ( Zyuyoga) thường được diễn ra vào ngày 15 tháng thứ 8 trong âm lịch, còn Zyusanya thì được tổ chức vào ngày 13 của tháng thứ 9 âm lịch.Theo dương lịch thì là tháng chín và tháng mười.Sở dĩ nó  được tổ chức vào những ngày này vì từ thời xưa, người Nhậtđã coi thời gian này là trăng đẹp và tròn nhất trong năm( 中秋の明月chushu no meigetsu).

LỊCH SỬ RA ĐỜI CỦA OTSUKIMI.Tsuki-mi có nguồn gốc từ Trung Quốc ( Việt Nam mình cũng vậy mà…  ), được du nhập vào Nhật Bản từ thời Heian.Chính vì nó xuất phát từ Trung Quốc nên tính ngày Otsukimi cũng là theo âm lịch.
Hầu như ở tất cả các đất nước có trung thu, họ đều tổ chức lễ hội này để tôn vinh mặt trăng.Đối với người Nhật cũng vậy, từ thời Heian, Otsuki-mi đã được ra đời để tôn vinh trăng, nó được tổ chức vô cùng long trọng.Đối với người Nhật, tháng thứ tám ( theo lịch âm – còn lịch dương thì là tháng 9) là thời gian tốt nhất để nhìn thấy mặt trăng, vì lúc đó, trái đất, mặt trời và mặt trăng sẽ hòa hợp với nhau để tạo ra ánh sáng và hiện tượng giúp trăng trở nên đẹp và tròn nhất.( Cái này tớ không biết gì hết á, có phải là nhà thiên văn học đâu… ).Sau đó, họ sẽ tổ chức xem tsuki –mi ở những nơi có thể nhìn thấy trăng rõ nhất, và ăn những món cổ truyền được cho là biểu  tượng của mặt trăng.
Từ năm 862 đến năm 1683, lịch Nhật Bản đã xếp ngày otsuki-mi rơi vào ngày 13 hàng tháng.Tuy nhiên, đến năm 1683, thì trăng lại rơi vào ngày đầu tiên của tháng, rồi sau đó là ngày 15 của tháng.Ở một số nơi, như ở Edo  ( Edo chính là Tokyo- vào thời xưa), người dân đã chuyển Otsuki-mi là ngày 15 thì có một số nơi vẫn tiếp tục tổ chức vào ngày 13.Sau đó có một số vùng lại tổ chức vào ngày 17, hiện tượng này xảy ra vào nhiều năm và kết thúc vào thời Meiji ( vua Minh Trị  ).

Có nhiều điều kiện để không thể xem được trăng trong ngày Otsukimi, đó là) Mugetsu (无 月 nghĩa đen: không có mặt trăng) và Ugetsu (雨 月: mưa vào ngày có mặt trăng).Tuy không thể thấy mặt trăng nhưng lễ hội vẫn được tổ chức bình thường.

Chữ ở trong tranh là chữ Otsukimi đó TỔ CHỨC LỄ OTSUKIMI
Ở thời Heian, các nhà quý tộc thường tụ tập làm thơ,uống sake và ăn các món ăn truyền thống gắn liền với mặt trăng.Hiện nay vẫn vậy, tuy sáng tác thơ vào ngày này thì khá hiếm.( À dạ, thời Heian thì văn học nghệ thuật phát triển lắm, vừa đi vừa nghĩ thơ cũng được…. ).Các món ăn truyền thống gắn liền với mặt trăng gồm có : cỏ Susuki,Tsukimi Dango.Đó chính là hai món cơ bản nhất, ngoài ra người Nhật còn bày biện thêm hoa quả để đẹp mắt, hạt dẻ,khoai môn,edamame,….Sở dĩ họ còn bày biện hạt dẻ, khoai môn edamame là vì có một số truyền thống xuất phát như : Imomeigetsu (nghĩa là “thu hoạch khoai tây mặt trăng”) và Mamemeigetsu (“thu hoạch đậu mặt trăng”), hoặc Kurimeigetsu (“thu hoạch hạt dẻ mặt trăng”).
Tsukimi- Dango ( còn gọi là Dango mặt trăng đó ) là một loại Dango thông thường, nhưng sở dĩ nó được gọi là Tsukimi Dango là bởi hình dạng tròn tròn trắng trắng của bạn ấy thôi…..

Người Nhật trang trí bằng cỏ susuki ( cỏ này có người gọi là cỏ bông bạc, có người gọi là cỏ mèo,…) vào ngày Otsukimi thay vì hoa.Còn vì sao lại thế thì tớ cũng không biết.Cỏ Susuki gắn liền với mặt trăng, có thể do người Nhật quan niệm, trên mặt trăng chỉ tồn tại cỏ susuki thôi sao?Vào ngày Otsukimi, người Nhật thường bày Tsukimi-Dango theo hình tam giác trên một chiếc kệ gỗ, bên cạnh là bình cỏ susuki, và cũng có thể có thêm một số loại hoa quả nữa.Sau đó họ đặt kế lên hiên nhà, hoặc gần bên cửa sổ, bất cứ chỗ nào có thể nhìn thấy trăng rõ nhất, để vừa ăn , vừa ngắm trăng. ( tao nhã quá…  ).
Đọc đến đây, có bạn nào thắc mắc là vì sao phải là Dango tượng trưng cho ngày Otsukimi chứ không phải bất kì loại Wagashi nào khác không?.Theo quan niệm của người Nhật, trên mặt trăng không có chị Hằng Nga, chú  Cuội như Việt Nam mình đâu, mà chỉ có thỏ ngọc sống trên đó thôi.Họ cho rằng vào ngày này, thỏ ngọc trên mặt trăng thường giã bánh Tsuki- Dango đấy ạ. ( Cái này chắc hầu hết các bạn đều biết ).
Vừa nãy đọc bài Otsukimi- Ngắm trăng ở Nhật Bản của Ichi kia, tớ đã thấy một bạn ở VNS hỏi rằng : Vì sao người Nhật quan niệm thỏ ngọc lại ở trên mặt trăng?.Cái này thì tớ nghĩ chắc không phải ai cũng biết, như các bạn cũng vậy, chắc chẳng ai biết vì sao người Việt Nam nghĩ có chị Hằng Nga với “ anh” Cuội ở trên mặt trăng đâu nhỉ? .Nhưng thực sự đọc xong tớ thấy rất vui, và cố kiếm cho các bạn bằng chứng.Giờ các bạn nhìn xuống dưới xem vì sao người Nhật quan niệm vậy nhé? .
Đối chiếu hai hình nhé : hiểu vì sao chưa?
Ở thời Heian, những quý tộc Nhật còn thưởng ngoạn trăng bằng cách đi trên thuyền ngắm trăng, vừa ăn Tsukimi – Dango, vừa làm thơ, vừa uống Sake, rồi còn ngắm vẻ đẹp của trăng sóng sánh trên sông nữa.(  Lãng mạn nó vừa vừa thôi….).Chủ đề Otsukimi mùa thu cũng là một chủ đề thường thấy trên thơ Haiku và thơ Tanka.( thì nó lãng mạn vậy mờ… ).
Dạ, là Tsukimi Dango thỏ –  , liên tưởng dễ dàng và trông cực ngon đúng không?
Nhiều khi Người Nhật không chỉ ăn Tsukimi-Dango vào Otsukimi mà còn ăn thêm một số món ăn tượng trưng cho trăng khác nữa.Có một số địa phương còn sáng tạo hẳn những món ăn đặc sắc dành riêng cho Otsukimi nữa.Ví dụ nhé: Họ lấy mì Soba hoặc là Udon, cho vào bát ,cho Nori và trứng lên trên, cho nước nấu vào. A, vậy là ta có món Tsukimi Tsukimi Soba hoặc là Tsukimi Tsukimi Udon. ( Nó khủng là ở chỗ đó đấy…Nấu y như thường nhưng cho một số thứ tượng trưng vào thì thành món ăn phục vụ Tsukimi  ).Có món khác như Kitakyushu thì người ta cho Yaki Udon và trứng lên trên đầu, và thành món Tenmado. ( Tenmado là một món ăn phục vụ cho Tsukimi theo ngôn ngữ địa phương).Trong một số nhà hàng nổi tiếng ở Nhật, cũng có một số món ăn dành riêng cho lễ Otsukimi trong menu.
Còn một điểm nữa là bánh trung thu của Nhật khác hoàn toàn bánh trung thu Trung Quốc và Việt Nam.Khác nhau ở chỗ bánh trung thu ở Nhật không có trứng muối ở bên trong ( là cục trứng khi ăn tớ hay hất ra thùng rác… ).Chính vì vậy, hầu hết người Nhật đều không biết có tồn tại một loại bánh trung thu như thế.

LỜI KẾT
Tuy Otsukimi có nguồn gốc từ Trung Quốc nhưng nó đã trở thành một phong tục tập quán rất riêng và rất đặc sắc của người Nhật.Nó là một nét văn hóa không thể thiếu, làm nên một màu sắc truyền thống riêng biệt trong văn hóa của Nhật Bản.Otsukimi là một lễ hội truyền thống của Nhật Bản, có một lịch sử riêng, văn hóa riêng, tách ra thành một lễ hội truyền thống riêng với các nước khác.Chính vì vậy, các bạn hãy đọc và thử thưởng thức Otsukimi xem sao nhá?

suu tam
Xem thêm bài viết liên quan

Bài viết cùng danh mục