Đền Yasukuni (II)

Yasukuni đã trở thành tâm điểm gây tranh cãi cả trong nước Nhật về vai trò tôn giáo chính đáng của chính phủ Nhật với ngôi đền này. Nhiều chính trị gia của đảng cầm quyền LDP yêu cầu những chuyến đi thăm của họ phải được hiến pháp Nhật công nhận, vì sự tự do tôn giáo tại Nhật, và những chính trị gia được quyền đến bày tỏ sự tôn kính với những người đã ngã xuống trong chiến tranh.


Sóng gió trong nước Nhật
Yasukuni là nơi gây nhiều tranh cãi cả trong và ngoài Nhật, nhất là với những nước châu Á. Nhiều Thủ tướng Nhật đã đến thăm ngôi đền này từ năm 1979, gồm Masayoshi Ohira (1979), Zenko Suzuki (1980, 1981, 1982), Yasuhiro Nakasone (1983, 1985), Kiichi Miyazawa (1992-chuyến thăm này đã được giữ kín cho đến tận năm 1996, vị Thủ tướng này cũng đã từng đến thăm đền này năm 1980 trước khi trở thành Thủ tướng), Ryutaro Hashimoto (1996), Junichiro Koizumi (năm lần từ 2001-2005 mỗi năm một lần). Những chuyến đến thăm của các Thủ tướng Nhật thường bị các nước láng giềng chỉ trích liên tục từ nằm 1985 cho đến nay.
Yasukuni đã trở thành tâm điểm gây tranh cãi cả trong nước Nhật về vai trò tôn giáo chính đáng của chính phủ Nhật với ngôi đền này. Nhiều chính trị gia của đảng cầm quyền LDP yêu cầu những chuyến đi thăm của họ phải được hiến pháp Nhật công nhận, vì sự tự do tôn giáo tại Nhật, và những chính trị gia được quyền đến bày tỏ sự tôn kính với những người đã ngã xuống trong chiến tranh. Tuy nhiên, ý tưởng để xây một đài tưởng niệm, không liên quan đến tôn giáo, là nơi để tưởng nhớ những người đã chết trong chiến tranh, mà không cần phải đến Yasukuni nữa đã không được chấp thuận. Chính phủ Nhật hàng năm vẫn tổ chức Lễ tưởng niệm chiến thanh tại tòa nhà Budokan gần Yasukuni, để sau đó những người tham gia lại có thể đến thăm Yasukuni được. Ngôi chùa này phản đối mạnh việc xây dựng những nhà tưởng niệm không liên quan gì đến tôn giáo, cho rằng: “Yasukuni phải là nơi duy nhất tưởng niệm những chiến binh Nhật”. Thủ tướng đương chức Koizumi thì cho rằng những chuyến thăm của mình là sự khẳng định không có những cuộc chiến gì liên quan đến Nhật nữa, và nên hiểu là sự tưởng nhớ hơn là đến để suy nghĩ về việc trả thù.
Trong lần đầu tiên đến thăm Nhật trước khi rời nhiệm sở vào tháng 2/2003, cựu tổng thống Hàn Quốc Kim Dae Jung đã công khai chỉ trích những chính trị gia của Nhật đến thăm ngôi đền này, và đề xuất ý kiến rằng 14 tội phạm chiến tranh hạng A cần thiết phải được rút khỏi ngôi đền. Ông nói: “Nếu đề xuất này được chấp nhận, thì tôi sẽ không bao giờ phản đối những chuyến thăm đến Yasukuni của Koizumi và những lãnh đạo khác của Nhật”. Ông Kim còn cho biết Koizumi đã hứa trong một buổi gặp tại Thượng Hải năm 2001 rằng sẽ suy nghĩ về việc xây dựng một nơi tưởng niệm riêng thay thế Yasukuni, và ai cũng có thể đến thờ cúng tại đây.
Trung Quốc là nơi lớn tiếng chỉ trích nhất những chuyến thăm đến Yasukuni của những chính trị gia Nhật. Trong những năm gần đây, quan hệ ngoại giao giữa hai nước trở nên nặng nề hơn bao giờ hết khi Koizumi cùng nhiều chính trị gia của LDP vẫn liên tục đến thăm Yasukuni. Tuy nhiên một số người thì cho rằng trong con mắt của Bắc Kinh, Yasukuni trở thành một tiêu điểm để thắt chặt quan hệ chính trị trong nội bộ của Trung Quốc, hơn là việc lo lắng đến một ngày nào đó nền quân sự của Nhật lại trỗi dậy.
Tranh cãi trong nước Nhật

Những chuyến thăm của các chính trị gia Nhật đến ngôi đền gây tranh cãi không chỉ với những nước láng giềng đã từng bị Nhật xâm chiếm, mà còn cả trong nội bộ nước Nhật, nơi mà người dân nhìn nhận vấn đề này với nhiều quan điểm khác nhau. Một phái thì cho rằng những chuyến thăm đến ngôi đền này của Thủ tướng hay Nhật hoàng, là vấn đề nội bộ của nước Nhật, mà Trung Quốc và Hàn Quốc không có quyền can thiệp vào. Một phía khác thì cho rằng đây là sự hiểu lầm về tôn giáo. Đạo Shinto tại Nhật không hề có quan niệm về kiếp luân hồi, thiên đường hay địa ngục như nhiều tôn giáo khác. Đạo này cho rằng khi một người bị giết, linh hồn của họ sẽ tìm cách trả thù, do vậy cần phải có nơi thờ và an ủi những linh hồn này. Một số thì cho rằng, từ khi Yasukuni trở thành một địa chỉ quan trọnng của Shinto, là một biểu tượng của Nhật từ lâu trước khi Chiến tranh thế giới lần 2 xảy ra, và cần được tôn trọng. Họ cho rằng Yasukuni không chỉ là nơi thờ phượng những linh hồn đã chết trong chiến tranh, mà nơi đây còn có một bảo tàng ngay bên cạnh, có thể diễn tả hoặc ca ngợi những hoạt động của những người đã khuất khi họ còn sống. Khách đến thăm Yasukuni có thể mua những đồ tặng phẩm trong thời chiến, thậm chí những lá cờ dùng trong hồi chiến tranh, ở ngay cạnh của hàng lưu niệm sát với đền Yasukuni.
Một trong những tranh cãi khác là những chuyến đi thăm đến Yasukuni của Thủ tướng Nhật có vi hiến hay không. Trong hiến pháp Nhật, giữa tôn giáo và chính phủ được tách bạch rõ ràng. Có nhiều câu hỏi đã được đặt ra cho các Thủ tướng Nhật khi họ đến thăm đền rằng “đến với tư cách cá nhân hay với tư cách là Thủ tướng Nhật?”. Thêm nữa, khi các Thủ tướng Nhật ký tên vào quyển sổ tại đền, thì họ ký với tên riêng, hay ký chữ shushō (Thủ tướng). Những điều này luôn được giới thông tin quan sát rất kỹ càng. Mặc dù cho đến nay, mọi Thủ tướng Nhật khi đến thăm đền đều tuyên bố đây là những chuyến viếng thăm với tư cách cá nhân, nhưng khi ký tên vào quyển sổ tại đền, một vài người thì để trống, hoặc ký tên riêng, một số người thì ký với chức danh Thủ tướng. Riêng Koizumi thì gần đây tuyên bố trắng ra rằng ông đến thăm với tư cách là một Thủ tướng Nhật. Một số người Nhật thì cho rằng những chuyến thăm đến đền của quan chức chính phủ, cần phải được công nhận một cách chính thức, chứ không phải là cá nhân. Một số thì cho rằng tư cách chính phủ hoặc cá nhân trong điều này đều là vô nghĩa. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, hầu hết ý kiến của người Nhật và phía các công tố viên tại Nhật đều cho rằng, không có sự vi hiến của các quan chức chính phủ khi đến thăm Yasukuni.
Viện bảo tàng của Yasukuni cũng là nơi gây nhiều tranh cãi. Cả hai nơi, ngôi đền và viện bảo tàng này đều không cho rằng hành động của Nhật trong Đại chiến thế giới 2 là sự xâm lược, mà cho rằng đó là “sự phòng vệ và là một nỗ lực anh hùng để diệt trừ Đế quốc Âu châu”. Tuy nhiên, các Thủ tướng Nhật đều cho rằng, không thể là lý do chính đáng khi tôn thờ sự bại trận của Nhật Bản, và phần lớn họ đều cố ý không đến thăm viện bảo tàng này, để cho rằng việc đến Yasukuni với lý do tín ngưỡng hơn là chính trị. Có nhiều để xuất rằng nên chọn một địa điểm khác để thờ phụng những người đã khất trong chiến tranh, và sẽ không gây tranh cãi về chính trị như hiện nay nữa. Ý kiến này đặc biệt được Hàn Quốc và Trung Quốc nhiệt liệt ủng hộ. Tuy nhiên theo luật pháp Nhật Bản, chính phủ không có quyền bắt buộc đền Yasukuni phải làm như vậy. Mặt khác, Yasukuni cho rằng, một khi những linh hồn đã cư ngụ trong đền, những linh hồn này không thể tách ngôi đền để đi nơi khác được.
Một đề xuất khác cho rằng, nên qui định những thời điểm tổ chức Lễ tưởng niệm chiến tranh, để Thủ tướng có thể đến với tư cách là đại diện của quốc gia đến với mục đích tưởng nhớ. Tuy nhiên, nhưng gia đình có người thân chết trong chiến tranh không hề bày tỏ sự hào hứng với ý kiến này. Hiện tại Chính phủ Nhật hàng năm đều tổ chức Lễ tưởng nhớ đến những người lính đã ngã xuống trong Chiến tranh thế giới 2 tại Budokan. Nơi này nằm ngay sát cạnh Yasukuni, thường sau khi tham gia lễ tưởng niệm, các gia đình thường có thể đi thẳng từ Budokan đến Yasukuni. Họ cho rằng, nếu như địa điểm tổ chức lễ tưởng niệm bị dịch rời ra xa hơn, thì những chuyến đến thăm Yasukuni của những gia đình này sẽ gặp nhiều khó khăn. Nhiều gia đình có người thân bị giết trong chiến tranh cho rằng, những linh hồn của những người thân đang bị những sự tranh cãi này làm phiền. Họ mong muốn được đến thăm ngôi đền mà không bị gây phiền và không bị giới truyền tin xăm xoi.
Trong Yasukuni, mọi linh hồn đều được gọi là “eirei” hay “linh hồn anh hùng”. Một số ý kiến cho rằng không nên tách bạch những linh hồn này ra, cho rằng ai có tội hoặc không. Theo đạo Shinto cho rằng, nếu làm như vậy sẽ khuấy động một số những linh hồn trở thành ác quỷ hoặc tội đồ tại ngôi đền.
Một số sự kiện gần đây
Địa chỉ website của ngôi đền Yasukuni vẫn đang bị tấn công từ chối dịch vụ (DDoS-distributed denial of service) bởi phía Trung Quốc, từ tháng 9/2004. Hiện nay, những người sử dụng Internet vẫn rất khó có thể truy nhập vào website của Yasukuni.Tháng 5/2005, một loạt những đợt biểu tình chống Nhật nổ ra tại Trung Quốc vì lý do cho ra đời cuốn sách phổ thông về Nhật bản gây tranh cãi, mà Nhật định đưa vào một số trường học. Phó Thủ tướng Trung Quốc Ngô Nghi đã cắt ngắn thời gian thăm Nhật và trở về Trung Quốc sớm hơn dự định, bỏ cả cuộc gặp dự kiến với Thủ tướng Nhật Junichiro Koizumi. Điều này được cho là phản ứng của bà Ngô trước việc Koizumi tuyên bố một ngày trước khi bà đến Nhật rằng, nước ngoài không thể can thiệp vào công việc nội bộ của Nhật, kể cả vấn đề Yasukuni. Bà Ngô dự định đến Nhật nhằm giảm sự căng thẳng giữa hai nước trong sự kiện cuốn sách gây tranh cãi, và dự định yêu cầu Koizumi ngừng những chuyến thăm đến Yasukuni.
Photobucket

Tháng 6/2005, một quan chức cấp cao của đảng cầm quyền LDP đề xuất đưa danh sách 14 tội phạm chiến tranh loại A của Nhật ra khỏi một địa điểm khác. Tuy nhiên, các giáo sĩ của Yasukuni đã từ chối đề xuất trên, cho rằng theo Hiến pháp Nhật, Yasukuni tự quyết định được, và chính phủ không có quyền được can thiệp. Cũng trong tháng 6 này, một nhóm những người thổ dân Đài Loan, do nhà chính trị gia Kao Chin Su-Mei dẫn dầu dự định đến thăm Yasukuni với sự giúp đỡ của Hiệp hội Catholic Nhật Bản về Tư pháp và Hòa Bình (Japan Catholic Council for Justice and Peace). Đây là những người đại diện cho 9 bộ lạc tại Đài Loan, và có tổ tiên đang được thờ tại Yasukuni và họ muốn đến ngôi đền để cầu cúng. Tuy nhiên yêu cầu này của họ đã bị từ chối và đã bị những người biểu tình Nhật và cảnh sát ngăn không cho vào Yasukuni. Một nhóm khoảng 100 người Nhật đã bao vây xe buýt của những người Đài Loan này không cho vào đền và cảnh sát đã phải can thiệp để tránh xung đột giữa hai nhóm. Sau một tiếng rưỡi đồng hồ, nhóm Đài Loan đã phải từ bỏ ý định vào Yasukuni. Su-Mei và nhóm người của bà sau đó đã nhận được những lời đe dọa giết, khiến cho họ phải yêu cầu chính phủ Đài Loan yêu cầu nhà chức trách Nhật đảm bảo sự an toàn cho họ trong thời gian ở Nhật.
Ngày 27/6/2005, thị trưởng Tokyo là Shintaro Ishihara tuyên bố với tờ Kyodo News “Nếu như Thủ tướng Nhật không đến thăm Yasukuni trong năm nay, tôi nghĩ Nhật sẽ bị thối nát từ bên trong và sẽ sụp đổ”.
Ngày 12/10/2005, đền Yasukuni trả lại Đài tưởng niệm chiến thắng Bukgwan cho phía Hàn Quốc. Đài tưởng niệm này được xây năm 1707 để kỷ niệm chiến thắng của Triều Tiên trước quân đội Nhật trong Cuộc chiến 7 năm. Tượng đài này bị đưa về Nhật sau cuộc chiến Nhật-Nga năm 1905 tại Triều Tiên. Hàn Quốc đã đưa trả tượng đài này cho CHDCND Triều Tiên vào đầu năm 2006.
Ngày 17/10/2005, Thủ tướng Nhật Junichiro Koizumi thăm đền Yasukuni lần thứ 5 từ khi nhậm chức. Mặc dù Koizumi cho rằng, chuyến thăm của ông là hoàn toàn với tư cách cá nhân, Bắc Kinh đã phản kháng bằng cách hủy bỏ chuyến thăm dự kiến đến Trung Quốc của Bộ Trưởng Ngoại giao Nhật Nobukata Machimura.
Vào 28/10/2005, đảng cầm quyền Dân chủ Tự do (LDP) và đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ) đồng ý thành lập một nhóm xúc tiến xây dựng một cơ sở tưởng niệm quốc gia của Nhật, nhằm sẽ chỉ thờ cúng những người lính “bình thường”. Nơi này sẽ có thể thay thế Yasukuni vốn được coi là nơi trú ngụ của những người tử trận trong chiến tranh của Nhật. Nhóm này đã gặp mặt nhau vào 9/11/2005.
Ngày 15/11/2005, Bộ Trưởng Ngoại giao Trung Quốc Lý Triệu Tinh đã khuấy lên tranh cãi trong cuộc gặp mặt thượng đỉnh APEC tại Pusan, Hàn Quốc bằng một câu hỏi “những người châu Âu sẽ nghĩ thế nào nếu những lãnh đạo của Đức đến những nơi tưởng niệm Hitler và chủ nghĩa Phát xít?”.
Gần đây là ngày 16/5/2006, Henry Hyde, Chủ nhiệm Văn phòng Đối ngoại của Hạ viện Mỹ đã gửi một lá thư đến cho Koizumi bày tỏ “Nhật sẽ có lợi ích gì từ các chuyến thăm liên tục của Thủ tướng Nhật đến ngôi đền Yasukuni, đang là một trong những tâm điểm gây sóng gió trong quan hệ giữa các nước Đông Á”.
Xem thêm bài viết liên quan

Bài viết cùng danh mục