Truyện tranh Nhật Bản: sự truyền bá và sự phổ biến

truyentranhtop.jpgTại sao manga (truyện tranh Nhật Bản) lại trở nên phổ biến ở Nhật Bản đến vậy? Trước khi đặt câu hỏi này, chúng ta nên có cái nhìn cận cảnh xem manga phổ biến tới mức độ nào.



Thị trường truyện tranh Nhật Bản
Tại sao manga (truyện tranh Nhật Bản) lại trở nên phổ biến ở Nhật Bản đến vậy? Trước khi đặt câu hỏi này, chúng ta nên có cái nhìn cận cảnh xem manga phổ biến tới mức độ nào.

truyentranh1.jpg

Hình 1: Tỉ lệ ấn bản manga và các tạp chí manga trong năm 2002
(Sales amount: Doanh số bán hàng
Number of sales copies: Số lượng ấn phẩm bán ra
Comic: Truyện tranh
Comic magazine: Tạp chí truyện tranh
Other publication: các ấn phẩm khác)

Thị trường xuất bản Nhật Bản là một trong những thị trường sôi động trên thế giới. Thị phần của manga là bao nhiêu %? Tổng doanh số bán ra của ngành xuất bản trong năm 2002 là 2,3 ngàn tỷ Yen. Tổng số lượng các ấn phẩm bao gồm cả tạp chí lên tới hơn 750 triệu. 22,6% tổng doanh số, hay 38,1% các ấn phẩm xuất bản bán ra trong năm 2002 là manga (Xem hình 1). Kể từ khi trào lưu manga đạt cực thịnh vào năm 1995, tỉ lệ phần trăm manga trong các ấn phẩm xuất bản và ngành công nghiệp xuất bản nói chung đều có xu hướng giảm xuống.

Tuy vậy, chẳng có đất nước nào mà ở đó manga hay comics giữ một thị phần lớn đến thế. Manga có giá thành rẻ hơn sách hay tạp chí. Như chúng ta đã thấy ở hình 1, nếu chúng ta coi ngành công nghiệp xuất bản là một cái bàn, một trong những cái chân của nó sẽ là manga. Nếu quá trình sản xuất và tiêu thụ manga rơi vào khủng hoảng, cả ngành công nghiệp xuất bản sẽ điêu đứng.

truyentranh2.jpg

Vậy cái gì đã tạo ra một thị trường lớn đến vậy? Có rất nhiều yếu tố, từ hệ thống của ngành công nghiệp xuất bản, điều kiện lịch sử đến bối cảnh văn hóa. Theo khía cạnh lịch sử, manga có liên hệ mật thiết với truyền hình và đạt được thành công thương mại nhờ sự hợp tác chặt chẽ với các phương tiện truyền thông bao gồm truyền hình, phim hoạt hình, trò chơi video và cái gọi là sự tổng hòa các hình thức truyền thông. Manga trở thành một trong những hình thức văn hóa phổ biến có ảnh hưởng kinh tế to lớn bởi sau manga là một series các sản phẩm ăn theo như đồ chơi, thực phẩm và quảng cáo.

Những nhà nghiên cứu Manga Nhật Bản bắt đầu nhận ra rằng: lí giải nguyên nhân thành công của manga chỉ bằng việc tìm hiểu riêng mình manga là một thiếu sót. Trong tương lai, chúng ta cần nhiều nghiên cứu cộng tác giữa các nhà nghiên cứu trên nhiều lĩnh vực.

truyentranh3.jpg


Bối cảnh văn hóa
Dĩ nhiên, chúng ta cần bàn về bối cảnh văn hóa của manga. Xã hội Nhật Bản dường như tỏ ra khá hiền hòa với manga hơn các quốc gia khác. Ở Mỹ, với những quy định và đạo luật hà khắc, truyện tranh không được phép tự do phát hành trong giai đoạn trưởng thành của nó. Manga Nhật Bản, mặt khác, lại được phát triển thành rất nhiều thể loại khác nhau bất chấp các áp lực bên ngoài.

Văn hóa vùng Đông Á tương đối gần với kiểu quan hệ tương hỗ: hình ảnh và ngôn ngữ. Trong hệ thống chữ Kanji (kí tự Trung Quốc), việc phát triển các hình thức thể hiện thông qua hệ thống chữ tượng hình có vẻ dễ dàng hơn. Emakimono, một hình thức thể hiện đi kèm một câu chuyện hoàn chỉnh, phát triển vào thế kỉ thứ 12 được coi là một hình thức kể chuyện. Kể từ đó, trào lưu thể hiện kết hợp hình ảnh và ngôn ngữ đã trở nên phổ biến. Kibyoshi, dưới thời Edo, là một trong những ví dụ như thế.

truyentranh4.jpg

Trong văn hóa phương Tây, người ta cũng áp dụng kể chuyện minh hoa trên những bức tranh tôn giáo hay thảm họa. Tuy vậy, nghệ thuật phương Tây đương đại dường như đang tách minh họa và ngôn ngữ thành 2 mảng riêng biệt. Vì thế, hình thức kết hợp giữa minh họa và ngôn ngữ có xu hướng bị coi là văn hóa đại chúng của tầng lớp hạ lưu. Một lí giải hợp lí cho sự phát triển của manga là Nhật Bản có một truyền thống văn hóa dễ tiếp thu và chấp nhận đối với manga.

Thực tế, phong cách manga mà chúng ta biết ngày nay bị ảnh hưởng bởi truyện tranh báo chí Mỹ với rất nhiều hình ảnh, đối thoại được viết trong những ô ghi lời thoại, và nhiều lời dẫn truyện. Sự cải tiến này được áp dụng từ đầu thế kỉ 20, đặc biệt là sau thập niên 20. Truyền thống xuất bản tiền hiện đại của Nhật Bản đã bị gián đoạn bởi cuộc Minh Trị Duy Tân năm 1868. Manga hiện đại Nhật Bản có nguồn gốc từ tranh biếm họa trên những tờ báo phương tây và công nghệ in ấn tiến bộ.

Thực tế, vẫn còn tồn tại những nguy cơ cố hữu khi tuyên bố manga là sản phẩm tự nhiên của văn hóa Nhật bản bản địa. Để lí giải sự phát triển của manga, chúng ta không thể chỉ nhìn vào những điểm tương đồng về văn hóa mà bỏ qua những gián đoạn lịch sử.

Sưu tầm


 

Xem thêm bài viết liên quan

Bài viết cùng danh mục