Tiếng Nhật – Trần Ai Gian Nan Ký

 Trong những năm gần đây, số lượng người học tiếng Nhật tăng lên nhanh chóng. Nhưng mới chỉ cách đây không lâu thì tiếng Nhật vẫn còn xa lạ với phần lớn chúng ta. Nhưng cùng với xu hướng toàn cầu hoá và hợp tác kinh tế, cộng với ảnh hưởng và vị thế ngày càng tăng của Nhật bản trên thế giới, tiếng Nhật dần trở thành một thứ tiếng được nhiều người theo đuổi. Hi vọng bài viết có thể giúp được phần nào những chuẩn bị hoặc vừa bắt đầu học tiếng Nhật, hình dung và sẽ vượt qua những trở ngại ban đầu của thứ ngôn ngữ đầy hấp dẫn, nhưng cũng đầy khó khăn này.



Tôi đã viết bài này vào 4 năm về trước, khi bắt đầu vào học tiếng Nhật, và với con mắt của một người còn hoàn toàn xa lạ và bỡ ngỡ với một thứ ngôn ngữ mới.

I. Tại sao bạn chọn tiếng Nhật ?
Khi đem câu hỏi này phỏng vấn các bạn học cùng lớp tiếng Nhật, tôi nhận được vô số những câu trả lời khác nhau : “ Tớ thi vào đây bằng khối A, không thể nào cạnh tranh tiếng Anh với bọn chuyên Anh được, thôi thì học tiếng Nhật, bắt đầu từ đầu và ít ngưòi học chắc dễ xin việc hơn”. Văn hoá Nhật cũng là một sức hút lớn. Cậu bạn T (ĐH Ngoại thương ) đã khẳng định mình vào lớp Nhật vì sức hút của nghệ thuật cắm hoa, văn hoá ẩm thực và cả .. .những cô gái Nhật nữa ( có lẽ T sẽ có rất nhiều người cùng quan điểm, trong đó có cả anh chàng diễn viên đẹp trai trong phim “ Lương Sơn Bá – Trúc Anh Đài” mà hẳn các bạn còn nhớ !). Thực tế cho thấy rằng những bộ phim truyền hình Nhật Bản cũng có một sức ảnh hưởng nhất định. Một trung tâm tiếng Nhật ở thành phố Hồ Chí Minh đã thống kê rằng sau những đợt chiếu phim Nhật thì số lượng người đăng ký học tiếng Nhật cũng tăng vọt. Còn đây là một ý kiến có vẻ khác hơn một chút “ Mình muốn học hỏi tinh hoa và tính cách của người Nhật Bản. Bạn hãy thử nhìn Nhật Bản bây giờ và cách đây 50 năm xem” Và lý do quan trọng nhất có lẽ là vì bạn sẽ nhận được rất nhiều cái lợi khi học tiếng Nhật Cái lợi đầu tiên khi bạn học tiếng Nhật là bạn sẽ biết liền 1 lúc 2 ngoại ngữ. Hầu hết các trường ĐH khi thi vào khoa tiếng Nhật đều thi tiếng Anh đầu vào. Vì thế chắc chắn bạn sẽ phải nắm rõ tiếng Anh, lại thêm được tiếng Nhật, một thứ tiếng tương đối ít người học nhưng lại không còn xa lạ ngay cả với thế giới, nên bạn sẽ có ưu thế hơn những người chỉ sở hữu một thứ tiếng, đúng không ? Cái lợi thứ 2 là hiện nay Nhật Bản đang ra sức mở rộng phạm vi ảnh hưởng ra toàn cầu, trong đó có Việt Nam. Bạn có nhận thấy rằng hàng năm bao giờ viện trợ phát triển của Nhật cũng đứng đầu ở Việt Nam không ? Thậm chí ngay cả tình hình kinh tế của Nhật bây giờ cũng không phải là hoàn toàn tốt đẹp, nhưng các dự án đầu tư ở Việt Nam vẫn ngày càng tăng cả về chất và lượng. Và như vậy, những người học tiếng Nhật chính là cây cầu nối giữa Việt Nam – Nhật Bản Cái lợi thứ 3 là công việc liên quan đến tiếng Nhật có thù lao cao hơn các thứ tiếng khác. Ví dụ như hướng dẫn viên du lịch bằng tiếng Nhật thường được mức gấp 2~3 lần hướng dẫn viên tiếng Anh. Nhưng nếu bạn có ý định làm việc cho một công ty Nhật Bản nào đó xin chớ có đi làm hướng dẫn viên, họ không thích như vậy đâu ( cái này là tôi nghe nói – không đảm bảo về tính chính xác ) Thêm nữa, có khá nhiều học bổng của Nhật dành cho Việt Nam. Đó có phải là một cái lợi ?

 II. Tiếng Nhật – thứ tiếng khó nhất thế giới 100% số người đã và đang học tiếng Nhật cho rằng tiếng Nhật khó hơn nhiều so với các ngoại ngữ khác. HA, một sinh viên tiếng Nhật hệ chính quy đã nói rằng, nếu học tiếng Anh bạn chỉ cần đầu tư một, thì để đạt được kết quả như vậy với tiếng Nhật, bạn phải đầu tư gấp 5 lần. Không hề nói ngoa khi nói rằng để theo đuổi tiếng Nhật cần có một tình yêu lớn và sự nhẫn nại vô cùng. Ngay trong cuốn sách giáo khoa, bạn có thể tìm thấy những thông tin như “ Tại Đại học Berlin, mới đầu có 30 người đăng ký học tiếng Nhật, nhưng đến khi tốt nghiệp chỉ còn 3”. Bạn có tin rằng ngay cả những sinh viên Nhật hiện nay cũng không còn nhiều người có thể hiểu hết những bài thơ cổ ( báo SVVN đã có một lần đưa tin về vấn đề này.) Bạn đừng nghĩ là tiếng Việt của chúng ta khó hơn tiếng Nhật, vì “ Một linh mục đồng thời là một nhà Đông Phương học người Pháp từng sang Việt Nam hồi đầu thế kỷ, đã học và viết được giáo lý tiếng Việt trong vòng 3 năm. Nhưng sang Nhật 5 năm vẫn chưa viết nổi một câu hoàn chỉnh” ( sách Tiếng Nhật Hiện Đại). Dĩ nhiên sự so sánh là vô cùng, và có thê khả năng tiếp thu một thứ tiếng nào đó còn phụ thuộc nhiều yếu tố khác như sức khoẻ, sở thích, thậm chí có cả duyên phận, nhưng điều đó cũng nói lên rằng học tiếng Nhật không đơn giản như bạn nghĩ đâu.

1. Tài liệu tham khảo – như sao buổi sớm
Bạn cứ đặt bài báo này xuống và đi lượn một vòng quanh các nhà sách, đến gian hàng sách ngoại ngữ đi. Đến rồi hả, mời bạn tìm cho tôi vài cuốn sách về tiếng Nhật. Nếu như tiếng Anh có hàng trăm đầu sách với đủ các trình độ thì than ôi, sách tiếng Nhật vừa cũ vừa ít. Cùng lắm bạn cũng chỉ tìm được vào cuốn với nhan đề “ Những câu đàm thoại tiếng Nhật thông thường”, “ Tự học tiếng Nhật”, “ Tiếng Nhật cho người bận rộn”, “ Ngữ pháp tiếng Nhật ” với trình độ dành cho những người mới bập bẹ học tiếng. Còn giáo trình ở các trường Đại học, chủ yếu là tài liệu lưu hành nội bộ với hình thức photo hoặc in lại. Số lượng các đầu sách cũng hạn chế. Nhưng cho dù có in lại thì do ở Việt Nam font chữ tiếng Nhật chưa phổ biến, nên chuyện chữ mất nét, mờ tịt, nhoè nhoẹt là chuyện thường. ( Bạn có thể xem ngay ở trong các cuốn Betonamujin no tame no Nihongo, hoặc các cuốn từ điển tiếng Nhật của trường ĐH Ngoại ngữ). Biết là các thầy cô giáo cũng thương học sinh lắm nên cố gắng mua được sách gốc của các trường ĐH Nhật, để sinh viên phô tô rõ hơn ( riêng tiền photo sách của mỗi học kỳ cũng không thể dưới 100 ngàn, nên đừng có bảo chúng tôi mua sách gốc, đắt lắm, mà có khi có tiền cũng chẳng có sách mà mua). Một thực tế là khoa Nhật cận thị rất nhiều và khả năng đọc chữ nhỏ thì siêu đẳng ( chuyện, có mấy cuốn như Bản thường dụng Hán Tự chữ nhỏ hơn đầu tăm mờ!). Khi mới vào trường, chúng tôi luôn bị các bậc tiền bối đe doạ “ Không cận không phải là dân khoa Nhật” Nói thế thì hơi ngoa ngôn, nhưng bảo đảm rằng bạn vào một lớp học tiếng Nhật thì bạn sẽ thấy ánh sáng lấp lánh từ những đôi mắt Nobita ấy không ít đâu. Trình độ cao cấp thì đừng bao giờ trông mong vào các hiệu sách. Bạn chỉ có thể huy động các mối quan hệ hoặc tham gia và một khoá đào tạo nào đó mà thôi. Băng nghe thì càng không, may mà trong các trường ĐH, ví dụ ĐH Ngoại thương còn có CLB Tiếng Nhật là nơi cho muợn băng nghe, từ điển, các bài kiểm tra trình độ, tạp chí, băng nhạc, phim truyện nguyên bản tiếng Nhật, tuy số lượng còn hạn chế nhưng đó cũng là cả một sự cố gắng lớn lao của khoa Nhật, đặc biệt là các thầy cô giáo trong việc tìm kiếm, hỗ trợ cho sinh viên. Thư viện VJCC thì không cho mượn băng đĩa ra ngoài, không cho sao chép băng đĩa, chỉ có tài liệu được photo với giá 300đ/mặt A4 và 400đ nếu photo 2 mặt. Lạy chúa, 1 cuốn sách vài trăm trang, vào đây thì… nghĩ đến cái Bill đã đủ hoa mắt chóng mặt. Nói là nói vậy thôi, nếu ở HN bạn có thể tìm kiếm tài liệu ở một số những địa chỉ sau : Trung tâm VJCC (Đại học Ngoại thương), Thư viện EIKOK ( 62 Tuệ Tĩnh), Cà phê Hiroba ( 98 Hàng Trống ), Đại sứ quán Nhật Bản ( Liễu Giai, Hà Nội),… Đặc biệt là địa chỉ tin cậy cho sinh viên khoa Nhật hiện nay – thư viện của Trung tâm hợp tác nguồn nhân lực Việt Nam – Nhật Bản VJCC toạ lạc trong khuôn viên trường ĐH Ngoại thương – được trang bị rất đầy đủ và hiện đại với hàng trăm đầu sách, giáo trình, sách ôn thi năng lực, VCD, băng đĩa, Internet cực kỳ hiện đại và giá thì cực rẻ : 50.000đ/năm với sinh viên và 100.000đ/năm với cán bộ.

2. Chữ viết – rắc rối và phức tạp
Bạn đang học tiếng Việt, tiếng Anh, tiếng Pháp ? Nếu bạn đang sử dụng một bảng chữ cái Latinh cực kỳ thông dụng và dễ hiểu thì bạn sẽ hình dung ra ngay chúng tôi khi phải làm quen với những chữ thuộc hệ tượng hình này. Thế nhưng, không chỉ có thế, nếu như các thứ tiếng khác chỉ có một, hoặc cùng lắm là 2 loại chữ, thì tiếng Nhật có tới 4 loại : Romaji, Hiragana, Katakana và Kanji Trước tiên, để ghi cách đọc có 3 loại : Romaji ( chữ Latinh), chính là cách phát âm tiếng Nhật được ghi bằng các mẫu tự Latinh, như các nhãn mác TOYOTA, YAMAHA mà bạn vẫn thấy nhan nhản ngoài đường. Loại này đơn giản và chủ yếu dùng để ghi tên các hãng khi giao dịch trên thị trường thế giới, còn nói thật, nếu nhìn 1 câu hoàn toàn viết bằng chữ Romaji thì bạn sẽ không thể hiểu người ta đang viết gì đâu. Hai loại nữa là chữ mềm Hiragana và chữ cứng Katakana. Đây mới là bảng chữ cái tiếng Nhật. Mỗi bảng có 46 ký tự, Hiragana để phiên âm tiếng Nhật thông thường và Katakana để phiên âm tiếng nước ngoài. Bạn phải học thuộc 46 chữ cái này với cả 2 cách viết mềm và cứng. Thường thì các chữ cái rất giống nhau, ví dụ chữ “ me” (đọc là mê) và chữ “nu” (đọc là nự) chỉ khác nhau có một nét uốn tròn ở cuối nét bút. Thế nên chuyện nhầm nhọt, chữ tác sang chữ tộ là “ chuyện thường ngày ở huyện” khi mới nhăm nhe học tiếng Nhật. Nhưng mà, khi đã quen mặt chữ thì đó cũng chỉ là chuyện nhỏ, bởi vì chưa đến thứ chữ khủng khiếp nhất : Kanji ( chữ Hán) Bạn vẫn biết là Nhật Bản chịu ảnh hưởng rất nhiều từ nền văn hoá Trung Hoa mà chữ viết là một ví dụ điển hình. Chiếm khoảng 60% trong tiếng Nhật là chữ Hán. Bạn cứ tưởng tượng khi bạn học một chữ Hán bất kỳ, bạn sẽ phải nhớ từ cách viết : nét nào trước, nét nào sau, nét phẩy khác nét gạch,… mà chữ Hán Nhật thì trời ơi, toàn là chữ Hán cổ với hàng chục nét, có khi bọn học tiếng Trung còn đầu hàng không biết viết thế nào cơ mà. Sau đó là phải nhớ cách đọc : Hán Nhật ( onyomi), Nhật Nhật ( Kunyomi). Cùng một chữ Hán ấy đứng một mình đọc khác, ghép với chữ Hán khác thì đọc khác. Mà chữ Hán ghép trong tiếng Nhật thì vô nguyên tắc nhất trên đời, lúc đọc thế nọ, lúc đọc thế kia, lúc biến âm loạn xạ cả lên ( cẩm nang có khoảng 20 quy tắc biến âm – nhìn đã muốn phát bệnh !:) ) Ngay cả khi đứng một mình thì cũng đâu phải chỉ có 1 cách đọc và 1 nghĩa. Như chữ “ Sinh ” có tới mười mấy cách đọc và đương nhiên nghĩa cũng khác nhau : sinh sống, sinh sản, tươi,… Trời ơi, bạn chỉ cần nhớ khoảng 1000 ~ 1500 chữ Hán là có thể ung dung đọc báo và tạp chí bất kỳ rồi. Nhưng hehe, đến cả người Nhật chính hiệu giờ đọc báo đôi khi còn phải sử dụng đến từ điển chữ Hán bỏ túi nữa là…chúng ta, nên cứ no 4 go mà học đi nhé !

3. Ngữ pháp
Thế là bạn đã qua 2 cửa ải đầu tiên để đến với tiếng Nhật rồi đấy. Bây giờ thì đến ngữ pháp. Ngữ pháp tiếng Nhật rối rắm không thể tả và tôi cho rằng nó hoàn toàn có thể vênh mặt với ngữ pháp tiếng Việt về cái khoản phong ba bão táp tiếng Việt. Trật tự câu tiếng Nhật hơi khác với tiếng Việt và các thứ tiếng khác, thường động từ chính hay tính từ chính đứng ở cuối câu ( nghe hết câu mới biết nó tỏ tình với mình hay nó chửi mình – hehe), còn chủ ngữ thì thường xuyên lang thang đâu đó, thậm chí không thèm đứng ở trong câu ( chả thua gì mấy bác Tản mạn của Vysa cả !) ( người ta gọi nó là chủ ngữ ẩn). Nếu bạn nói “ tôi ăn cơm ” thì trong tiếng Nhật, bạn sẽ nói “ tôi cơm ăn” hay một ví dụ kinh điển làm sái quai hàm bọn mới học là “ Tớ lắm cậu yêu” ( bạn có biết theo trật tự tiếng Việt nó là gì không ? “Tớ yêu cậu lắm đấy” !) Có lẽ trật tự không có gì đáng phải bàn nhiều nếu nói đến cách dùng khiêm tốn ngữ, lịch sự ngữ, tôn kính ngữ và giản lược ngữ… ( mà chúng tôi hay đùa là linh tinh ngữ). Người Nhật có lẽ rất coi trọng nguyên tắc lịch sự đã đưa ra rất nhiều biến thể của động từ, nói cùng nghĩa ấy với bạn bè mới quen khác, bạn thân khác, người hơn tuổi khác, nói về mình khác, nói về người khác khác. Nếu như ông nào đó của Trung Quốc có “ Luận tam đoạn” thì động từ tiếng Nhật có hẳn “ Luận ngũ đoạn” ( hihi). Việc nhớ các kính ngữ, khiêm tốn ngữ, các cách nói tắt với chúng tôi quả là không đơn giản, nhưng vẫn phải học, vì theo thầy giáo chúng tôi nói thì cách dùng từ sẽ làm thay đổi rất nhiều đến thái độ hợp tác của đối phương. Chỉ cần một sơ suất nhỏ cũng có thể dẫn đến hậu quả khó lường. 4. Phát âmĐối với người Nhật không có khái niệm âm dài ngắn. Chính vì vậy khi bắt tay vào học tiếng Nhật thì người Việt Nam thường rất hay sai cách phát âm dài ngắn. Chỉ ngắn hơi hay dài hơi một chút là “ dũng khí” thành “ tuyết ”, “ thống kê” thành “đồng hồ” ngay. Và những từ na ná nhau cũng là nguyên nhân của những trận cười chảy cả nước mắt khi “đi thăm người ốm” bị nghe thành “đi coi mặt ” ( mối mai ). Những gì tôi kể ra trên đây chỉ là những khó khăn khi bắt đầu làm quen với tiếng Nhật. Xin đừng nhụt chí, bởi “ Vạn sự khởi đầu nan”. Người Nhật có câu “ Leo lên viên đá nhỏ cũng phải mất ba năm”, nếu bạn đã có một niềm say mê thực sự thì chẳng có gì có thể cản bước được. Chúng tôi, những sinh viên tiếng Nhật, tự hào rằng mình đang chinh phục được thứ tiếng khó nhất thế giới này, để góp phần cùng Việt Nam tiến gần hơn với thế giới. Thay lời kết, chỉ mong muốn các bạn đã, đang và sẽ học tiếng Nhật ngày càng gắn bó và yêu mến tiếng Nhật hơn, chứ không chỉ biết sơ sơ về Hoa Anh Đào và Đỉnh Fuji bốn mùa tuyết phủ.

Tác giả Hoàng Bích Ngọc.
Xem thêm bài viết liên quan

Bài viết cùng danh mục